logo   maillogo fblogo
   
  balloon DAKTIVNOSTI  

Balonarski klub Dambos

www.balloonserbia.com


Istorija balonarstva

Balonarstvo predstavlja deo vazduhoplovstva i obuhvata sredstva za letenje lakša od vazduha (balone i vazdušne brodove) i njihovu organizaciju. Pre pronalaska jedrilica i aviona, balonarstvo je bilo jedina grana vazduhoplovstva. Nezasluženo se nakon pojave i razvojem aviona, zaboravljaju prvi letovi i upotreba balona, iako su imali značajnu ulogu u mnogim nacionalnim vazduhoplovstvima.
Balon je aerostatički vazduhoplov koji je ispunjen toplim vazduhom ili gasom lakšim od vazduha. U vazduhu se održava zbog razlike u specifičnoj težini spoljašnjeg vazduha i unutrašnjeg gasa. Unutrašnji gas je vodonik ili helijum ili topao vazduh koji je manje specifične gustine od spoljašnjeg atmosferskog. Prvi baloni nastaju u Kini u I veku pre nove ere kada su korišćeni za vojnu signalizaciju.

  I balon  

Prvi balon konstruisala su 1783. godine braća Joseph-Michel i Jacques-Etienne Montgolfier od hartije punjen toplim vazduhom, koji su nazvali mongolfijera.

Balon je poleteo 5. juna 1783. godine u francuskom gradiću Anoneu (Annonay).

 

27. avgusta 1783. godine sa "Marsovog polja" u Parizu pušten je balon punjen vodonikom napravljen od svile i premazan kaučukom koji je konstruisao fizičar Jacques Alexandre Charles. Balon se popeo na oko 1000 m visine i nošen vetrom pao 20 km od Pariza, nakon čega su ga seljani uništili smatrajući ga "čudovištem, satanom i đavolom".
19. septembra 1783. godine u Versaju u palati kralja Luja XVI, balon braće Montgolfier poneo je na desetominutni let u visine prve putnike: petla, ovcu  i patku.
21. novembra 1783. godine u Parizu je poleteo balon koji je poneo prve ljude dobrovoljce, kustosa Pariskog muzeja mladog fizičara Pilâtre de Roziera i markiza D’ Arlandesa pešadijskog majora, iako je Luj XVI insistirao da prvi putnici budu zatvorenici osuđeni na smrt. Balon je bio u vazduhu iznad Pariza oko 25 minuta, preleteli su 9 km i popeli se na visinu od oko 700 m.
Ohrabren prvim letom balona sa "aeronautima" - vazdušnim putnicima, 1. decembra 1783. godine Jacques Alexandre Charles prvi put poleće iz Pariza svojim balonom od svile punjenog vodonikom u društvu mehaničara Nicolas Louis Roberta. U tom letu dostižu visinu od 3200 m.
Prvi pilot Pilâtre de Rozier je ujedno i prva žrtva balonarstva.  Poginuo je 15. juna 1785. godine u eksploziji njegovog balona punjenog vodonikom i vazduhom u pokušaju preleta Lamanša.
Treba istaći da čak 74 godine pre prvog leta braće Montgolfier još aprila 1709. godine u Lisabonu u Portugaliji, sveštenik Bartholomeu de Gusmão je patentirao "spravu koja hoda kroz vazduh". Avgusta 1709. godine pred kraljem i sudom izveo je više eksperimenata gde je po rečima hroničara tog vremena, "globus od debelog papira i sa činijom sa vatrom u pozadini, naprava narasla na preko 2o metara". Ogromni podsmeh neukih i zavidnih ljudi tog vremena razlog je odustajanja od ovog pronalaska, kao i glasine da je "leteći sveštenik" lud i da će svojom ''paklenom mašinom naneti svetu teške nevolje''.

 

Passarola

"Sprava koja hoda kroz vazduh"
(crtež nastao između 1709. i 1720. godine)

 

  Passarola

Nakon prvih uspešnih letova, balonarstvo se naglo razvija u pravcu gasnih (vodonikom punjenih) balona, koji su u ono vreme bili prihvatljiviji za letenje od toplovazdušnih balona.
19. vek predstavlja zlatno doba balonarstva kada počinje doba sportskog nadmetanja bogatih ljudi, pravih entuzijasta i avanturista koji su se takmičili u što dužim preletima i u što dužem trajanju leta. Počinje i upotreba balona u vojne svrhe za izviđanje i korekciju artiljerijske vatre.

Balonarstvo u Srbiji

U prvom udžbeniku fizike na srpskom jeziku autora Atanasija Stojkovića, izdatom 1801. - 1803. godine, na kraju poglavlja o vazduhu i gasovima, poseban odeljak od sedam stranica, posvećen je "divnim mašinama posredstvom kojih se mi u vazduh dizati i po vazduhu lešćeti možemo".

  fizika

Da bi označio samu spravu, osmislio je termin "šar aerostatičeski" koji je predstavljao kombinaciju ruske reči "šar" (lopta) i tada najviše korišćenog francuskog termina aerostatika, kojom se označavao let sprava lakših od vazduha.
Na nekoliko mesta u tekstu, Stojković za "spravu" koristi i reč balon, koja će u srpskom jeziku biti konačno prihvaćena i usvojena tek krajem 19. i početkom 20. veka.

 
       

Mаtija Bаn, Dubrovčаnin nаstаnjen u Srbiji, sredinom 19. veka objavljuje prve člаnke o bаlonstvu na ovim prostorima u onovremenom  listu "Novine Serbske". Krajem istog veka 1884. godine u izdanju Kraljevsko-srpske državne štamparije u Beogradu izdata je  knjiga Đorđa Stаnojevića (veliki popularizator astronomije, elektrotehnike, fizike i nauke uopšte) koji je preveo, obrаdio i dopunio prvu stručnu knjigu o bаlonstvu pod nazivom "Šetnjа po oblаcimа". Originalni naziv knjige je "Promenades Dans Les Nuages" (Francuz Charles Delon) izdate u Parizu 1881. godine.

  knjiga knjiga franc  
   

Pred Beograđanima (iznad Kalemegdana) prvi balon je leteo 1873. godine, dok je iznad Pančeva leteo 1880. godine (Frаncuz Nikol Bede, balonist - artist). Po nepotvrđenim zаpisima, jedan balon je 1875. godine poleteo sа Vrаčаrа.

 
Prvi školovani pilot balona u Srbiji je poručnik Kosta Miletić koji je u Petrovgradu od 1901. do 1902. godine završio rusku Tehničku vazduhoplovnu školu i gde je izveo svoj prvi let.
Ovo je ujedno i prva fotografija leta balonom pilota sa ovih prostora.
KostaM
Srbija    

Kosta Miletić je učestvovao u kupovini prvih srpskih balona kod nemačke fabrike August Redinger iz Augzburga. Kupljen je jedan vezani zmaj - balon "Draken" i dva sferna balona, od kojih je jedan nazvan "Srbija", a drugi zbog aneksione krize, "Bosna i Hercegovina".

Kapetan Kosta Miletić je prilikom prijema balona 19. aprila 1909. godine leteo na balonu "Srbija" sa srpskom zastavom.

To je bio prvi let jednog srpskog vazduhoplova sa srpskim pilotom i srpskim obeležjima.

Moderno balonarstvo

Toplovazdušno balonarstvo se razvilo napretkom novih tehnologija koje omogućavaju ekonomičnu proizvodnju i upotrebu toplovazdušnih balona. Razvoj novih veštačkih materijala i jakih propanskih gorionika pedesetih godina 20. veka omogućili su ponovno rođenje toplovazdušnih balona. Letovi balonom prestaju da budu rezervisani samo za elitu. To je omogućila relativno jeftinija proizvodnja balona, a i vreme letenja se znatno produžilo.
Razvoj većih balona trajao je više godina, tako da je prvi toplovazdušni balon modernog doba poneo ljudsku posadu u nebo 10. oktobra 1960. godine u Bruningu u Nebraski. Taj dan važi za zvanični datum rođenja modernog toplovazdušnog balonarstva.

Letenje toplovazdušnim balonom

Let toplovazdušnim balonom može biti vezani let, kada je užadima vezan za zemlju i slobodan let, kada je odvojen od tla i kada ga slobodno nosi vetar - vazdušna struja. Letenje se izvodi od nivoa zemlje do nekoliko hiljada metara, zavisno od opreme za nesmetano napajanje gorionika gasom, kao i kiseoničke opreme za posadu i putnike usled smanjene gustine vazduha i zbog toga manjka kiseonika za disanje (opasnost pada u hipoksiju pri nedostatku kiseonika). Standardni letovi se uglavnom izvode do visine od 1000 - 3000 m bez dodatna opreme.
Toplovazdušni balon se sastoji od kupole zapremine od 1000 do 25000 m3, gorionika, plinskih boca velike zapremine i korpe balona za jednu pa do čak 25 osoba. Sastavni deo opreme su instrumenti za merenje visine - visinomer, vertikalne brzine - variometar, a u novije doba i moderni GPS (Global Positioning System) instrumenti za određivanje pozicije uz pomoć satelita, kao i radio uređaji za održavanje veze sa zemaljskom ekipom koja prati balon do mesta sletanja koje se unapred ne zna.
Balonari su ranoranioci jer se letenje izvodi u ranim jutarnjim i kasnim poslepodnevnim satima u mirnoj atmosferi bez ili sa slabim vetrom, kada nema vertikalnog strujanja vazduha (termike) koje nastaje usled zagrevanja zemljine površine. Priprema balona za let počinje punjenjem kupole hladnim vazduhom ventilatorom, nakon čega se gorionikom zagreva vazduh unutar kupole i time smanjuje specifična težina u odnosu na okolni vazduh. Balon poleće i održava se u vazduhu zbog razlike u specifičnoj težini spoljašnjeg vazduha i unutrašnjeg gasa (manje je specifične gustine od spoljašnjeg).
Upravljanje balonom je moguće samo po visini ne i po pravcu, a pilot izborom visine uz korišćenje različitih smerova strujanja vazduha na različitoj visini uspeva da izvrši korekcije smera leta.
Sve to upućuje da se letenje balonom izvodi u skladu sa prirodom i prirodnim zakonima, pri čemu je pokretačka snaga u balonarstvu uvek zabava, avantura i pradavna želja čoveka za romantičnim letenjem koje mu balon omogućava.

let

balon photoGALERIJA

 

balloon DOVDE SMO BILI